O školi

Za proučavanje prošlosti škole i određivanje vremena njenog nastanka postoje dva pisana podatka. U „hesapu“ banovačke crkve za 1752. godinu prikazani su i izdaci za školu, a prvi učitelj Lazar Mijatov(ić) sa platom od 35 forinti godišnje pominje se u sličnom dokumentu 1758. godine. Ova dva dokumenta nedvosmisleno potvrđuju da škola postoji od polovine XVIII veka. U to vreme Banovci su imali oko 140 kuća (domova) i oko 800 stanovnika, a da li su imali i školsku zgradu ili je učitelj učio decu u svom stanu, nije poznato. Mijatović je izgleda bio učitelj više godina. Zamenio ga je Dimitrije Blagojević, zabeležen 1762/63. godine. Blagojević je prvi banovački učitelj rođen u Banovcima. I on je, kao i njegov prethodnik, kasnije postao sveštenik, ali ni o njegovom učiteljskom radu nema bližih podataka, osim što se u jednom zapisu kaže „magister se dobro trudi“, a u drugom da je „iskusan i blagorodan“. Pošto su Banovci bili graničarski šanac u okviru Podunavske vojne granice, austrijske vlasti su, radi širenja germanskog uticaja, pored postojeće srpske veroispovedne, osnovale i graničarsko-trivijalnu školu. „Graničarsko-trivijalna škola je počela da radi 18. oktobra 1773. dok će školska zgrada tek biti sagrađena sredstvima kompanije, kad će i broj đaka moći da se poveća. Zasad, pak, ta škola ima 43 đaka srpske narodnosti, od kojih njih 18 uči čitanje, a pet osnove pisanja. Učitelj je Anton Blum iz Hohsena u Braunšvajgu, po veri evangelik, star 45 godina. Blum zna nemački jezik, a srpski osrednje. Ima dobar rukopis, a vešt je i u računanju. Dobrog je vladanja, veoma vredan i dobar predavač. Na ime godišnje plate prima 120 for. u gotovu i dva plasta sena i 6 hv ogrevnog drveta u deputatu, što plaćaju stanovnici sva tri naselja čete prema svojim imecima raspoređenim u tri klase, iz čijih davanja se plaćaju i tri učitalja srpskih veroispovednih škola u ukupnom iznosu od 170 for. godišnje.“ Učitelj Anton Blum bio je neuporedivo bolje plaćen od srpskih veroispovednih učitelja, ali srpski jezik je znao osrednje, ili, prosto rečeno, nikako. Zbog toga u čistoj srpskoj sredini, kakvi su bili Banovci toga doba, ova škola nije mogla opstati. U srpskoj veroispovednoj školi 1780. godine učitelj je Georgije Lazarević čiji đaci uče čitanje, pisanje, psaltir i katihizis. Lazarević je kao učitelj u svakom pogledu dobar, dok na ime godišnje plate prima 80 for. u gotovu od seoske opštine i to u ratama. Školski nadzornik je zastavnik Kumanović. Posle Lazarevića pominju se Ignjat(ije) Maksimović (1785) i Toma Jovanović, ali tek o Petru Piperskom, koji se kao učitelj pominje 1810. godine, znamo nešto više. Rođen je 1776. godine u Botošu u Pančevačkoj regimenti, a metodu je učio u Pančevu. Bio je iskusan u pojanju, dobre naravi i govorio srpski i vlaški. U školi je imao 30 đaka (24 m + 6 ž) koje je prilježno učio molitvu, bukvar, časoslov, psaltir, čislenije, katihizis, sveštenu istoriju i crkveno pojanje. Za školsku zgradu je zabeleženo da je „mala i slaba i u hudom sostojaniju“, a seoska opština ne vodi brigu da više dece ide u školu. Posle Piperskog učitelji su bili David Stojanović (1825), Sava Prodanović (1828) i Jovan Mišković (1840). Od polovine XIX veka broj đaka je bio u stalnom porastu. Školske 1842/3. bilo ih je 73, a 1846/7. 92, pa je 1850. godine pored crkve je podignuta nova školska zgrada od čvrstog materijala sa učionicom i stanom za učitelja. Povećanje broja učenika je nastavljeno tako da je 1855/6. godine, kad Banovci imaju 1446 stanovnika, učitelj Jovan Buta imao čak 95 đaka. Zbog tako velikog broja učenika oko 1860. godine škola postaje dvorazredna, a drugi učitelj Stefan Predić. Posle Predića učitelj je bio sin Jovana Bute Živojin Buta koji je u Banovcima proveo više od 30 godina. Od osamdesetih godina sa Živojinom Butom decu je učila Olga Petković, a broj đaka se neprekidno povećavao od 116 školske 1871/2, do 153 školske 1884/5. godine. Za dva učitelja to je bilo premnogo pa školske vlasti zbog toga „18. prosinca 1889. godine“ odobravaju „da se dvorazredna pučka škola u Starih Banovcih razširi u trorazrednu nižu pučku školu i na njoj sistemizuje treće učiteljsko mjesto za učiteljicu grčko-iztočne vjeroizpoviesti s temeljnom plaćom godišnjih 400 for. i stanom u naravi“. Iste godine je počela, a naredne 1890. godine završena, izgradnja nove spratne školske zgrade sa četiri učionice koju su Banovčani zvali „dvokatnica“. Na početku HH veka broj đaka se povećao do 288 za osnovnu (pohađalo 210 = 115 m + 95 ž) i 60 za poftornu (pohađalo 39 = 25 m + 14 ž) nastavu, pa je škola postala četvororazredna. Do početka Prvog svetskog rata učitelji su bili Teodor Petrović, Jelena Ogrizović, Akvilina Popović, Sofija Smiljkić, Janko Cetina, Sofija Cvejić, Stevan Glumac i Milan Vukasović. U toku rata škola je radila sa prekidima zbog ratnih operacija, ali, iako je u jesen 1914. godine u Banovcima bilo ratnih razaranja, školske zgrade nisu oštećene. Učitelj Stevan Glumac je poginuo kao vojnik. Međuratni period su svojim radom, kako u nastavi, tako i u organizovanju svih privrednih, društvenih, verskih, kulturnih i sportskih dešavanja obele-žili učitelji Nikola Mudrić, Joža Antonijeti, Danica Dokmanović, Branko Petošević, Nikola Janković, Jakov Karajčev, Olga Šinko, Dara Nikolić, Nada Tomić, Vasa Vitojević i Mileva Vitojević. U toku Drugog svetskog rata škola je teško stradala. Školska zgrada iz 1850. godine je krajem 1943. zapaljena i potpuno uništena, a zgrada iz 1890. godine demolirana i onesposobljena za upotrebu. U isto vreme zapaljena je i kompletna školska arhiva zajedno sa školskim letopisom vođenim od polovine XIX veka. Učitelj Joža Antonijeti je streljan na početku, a učiteljica Mileva Vitojević ubijena na kraju rata. Po završetku rata, i pored nedostatka prostora, učila i nastavnog kadra, školske 1947/48. godine škola je podignuta u rang progimnazije ili nepotpune gimnazije, a 1950/51. godine postala je osmoletka. Početkom školske 1954/55. godine naziv je promenjen u Osmogodišnja škola Stari Banovci, a 1962. godine dobija ime Osnovna škola „Slobodan Savković“ po lokalnom skojevskom rukovodiocu koji je poginuo u Banovcima 1943. godine. U posleratnom periodu školu su, osim dece iz Starih Banovaca, pohađala i deca sa Petrovićevog salaša i iz Pančevačkog rita, gde nije bilo škole, iz Novih Banovaca, koji su do šezdesetih godina prošlog veka imali samo četiri razreda, a nekoliko godina i iz Belegiša, u kome je formalno postojala osmoletka, ali ne i dovoljno učenika za svaki razred. Škola je sa preko 350 učenika imala svake godine najmanje deset odeljenja u školskoj zgradi sa četiri učionice pa su za nastavu korišćene i veoma nepodesne prostorije u neposrednoj blizini škole. Zbog nedostatka prostora nastava je više godina izvođena u tri smene. Problem prostora je delimično rešen 1963. izgradnjom dve učionice u školskom dvorištu, a potpuno tek 1985/86. godine kad je uz postojeću zgradu dozidana nova sa osam učionica, velikim holom, sanitarnim čvorom, zbornicom, kancelarijama i fiskulturnom salom. Danas škola ima 557 učenika u 23 odeljenja i 56 zaposlena. Nastavu izvodi 41 nastavnik. Direktor škole je Boško Milojević, a pedagog Nada Cvetković. Školsku biblioteku sa 8500 knjiga vodi Slađana Jojić Kovačević. Škola ima kabinete za geografiju i istoriju, fiziku, hemiju, biologiju, informatiku, likovno i tehničko obrazovanje i specijalizovane učionice za matematiku, muzičku kulturu, srpski jezik i engleski jezik. Nastava fizičkog vaspitanja se izvodi u fiskulturnoj sali. Škola ima đačku kuhinju i igrališta za rukomet i košarku. Znameniti đaci starobanovačke škole: Istoričar (Jovan) Ilarion Ruvarac (Sremska Mitrovica 1832 – Grgeteg 1905), sin sveštenika Vasilija Ruvarca, sa pet godina došao je u Banovce gde mu je otac dobio parohiju. Išao je u osnovnu školu u Banovcima kod učitelja Jovana Miškovića, a zatim u nemačku „birgeršule“ u Slankamenu. Gimnaziju je učio u Karlovcima, a završio i ispit zrelosti položio u Beču gde je kasnije kao stipendista kneza Aleksandra Karađorđevića i trgovca Petra Petrovića iz Stare Pazove studirao prava i slušao predavanja iz istorije. Iz Beča se vratio u Karlovce i završio bogosloviju. Bio je jedno vreme profesor bogoslovije u Karlovcima, a kasnije se zamonašio i najveći deo života proveo kao arhimandrit manastira Grgeteg. Bavio se proučavanjem srpske istorije i smatra se začetnikom kritičke istoriografije kod nas. Najznačajnije su mu studije „O knezu Lazaru“ i „Montenegrina, prilošci za istoriju Crne Gore“. Umro je u avgustu 1905. godine. Književnik i književni kritičar Kosta Ruvarac (Stari Banovci 1837 – Pešta 1864) osnovnu školu je završio u Starim Banovcima, a sedam razreda gimnazije i maturu u Sremskim Karlovcima. U Pešti je kao stipendista Matice srpske uporedo studirao prava, književnost i estetiku. Osnovao je književnu družinu „Preodnica“, pisao pripovetke, književne i pozorišne kritike, filološke rasprave, prevodio dramske tekstove i bio jedan od osnivača „Dragovoljačkog pozorišnog društva u Budimu“. Fudbaler Kosta Tomašević (Stari Banovci 1923 – Beograd 1976) jedan je od prvih modernih centarfora u jugoslovenskom fudbalu i jedan od osnivača fudbalskog kluba „Crvena zvezda“. Strelac je prvog gola u istoriji „Crvene zvezde“ za koju je odigrao 340 utakmica i postigao 372 gola. U reprezentaciji Jugoslavije igrao je 10 puta i postigao 5 golova. Po završetku igračke karijere bio je trener u Iranu, Tunisu i Nigeriji. Istoričar književnosti, prevodilac sa poljskog i profesor Beogradskog univerziteta dr Stojan Subotin (Jakovo 1921 – Sutomore 1977), sin banovačkog sveštenika Dimitrija Subotina, osnovnu školu je započeo u Jakovu, a završio u Starim Banovcima. Gimnaziju je završio u Karlovcima i pred rat započeo u Beogradu studije ruskog i poljskog jezika. Po završetku rata nastavio je slavističke studije u Beogradu i na Jagjelonskom univerzitetu u Krakovu, a diplomirao u Beogradu 1948. godine ponevši prvu diplomu iz poljskog jezika i književnosti stečenu na Beogradskom univerzitetu. Doktorsku disertaciju Romani Teodora Tomaša Ježa (Zigmunta Milkovskog) o Jugoslovenima odbranio je 1957. godine. Od 1964. bio je vanredni, a od 1971. godine redovni profesor poljske književnosti na Beogradskom univerzitetu. Njegova bibliografija sadrži 319 radova uglavnom prevoda sa poljskog i predgovora i pogovora objavljenih dela.